طوایف ایل بختیاری

طوایف ایل بختیاری

طوایف بختیاری شامل مجموعه‌ای از طایفه‌های ایل بختیاری است که در بخش‌های جنوب‌غربی، غرب و تا حدودی، جنوب ایران، زندگی می‌کنند.[۱]از نظر تقسیمات استانی، طایفه‌های ایل بختیاری، در استان‌های چهارمحال و بختیاری، شمال خوزستان، جنوب و جنوب‌شرقی لرستان، جنوب‌غربی و غرب اصفهان، شمال کهگیلویه و بویراحمد[۲] و بخش‌های کوچکی از مرکزی و ایلام پراکنده می‌باشند.[۳] ایل بختیاری[۴] به گویش بختیاری که یکی از گویش‌های زبان لری است تکلم می‌کنند.[۵][۶]

ایل بختیاری دارای تقسیمات خاص طایفه‌ای است، که پیشینه آن به اواخر قرن پانزدهم و اوایل قرن شانزدهم میلادی بازمی‌گردد و به‌عنوان نمودار اجتماعی ایل بختیاری شناخته می‌شود و بر پایه آن، طوایف بختیاری به دو شاخه هفت‌لنگ و چهارلنگ تقسیم می‌شوند.[۷] هر یک از این دو شاخه، به نوبه خود، از چند باب (بلوک) تشکیل شده و هر باب (باو)؛ از چند طایفه، هر طایفه؛ از چند تیره و هر تیره؛ از چند تش و هر تش؛ از چند اولاد و هر اولاد نیز؛ از چندین خانوار، (که کر بوو نیز خوانده می‌شود) تشکیل‌شده است. خانوار کوچکترین بخش، در تقسیمات و ساختار اجتماعی ایل بختیاری محسوب می‌شود.

محتویات

  • ۱ تقسیمات طایفه‌ای
    • ۱.۱ هفت‌لنگ
      • ۱.۱.۱ بابادی (باوادی)
      • ۱.۱.۲ دورکی
      • ۱.۱.۳ بهداروند (بیداروند یا بختیاروند)
      • ۱.۱.۴ دینارانی (دینارونی)
    • ۱.۲ چهارلنگ
      • ۱.۲.۱ محمود صالح (مَمصالح)
      • ۱.۲.۲ زلکی (زلقی)
      • ۱.۲.۳ میوند (ممی وند)
      • ۱.۲.۴ موگویی (موگهی)
      • ۱.۲.۵ کیانرسی (کِنـِرسی)
  • ۲ نحوه پیدایش تقسیمات
  • ۳ واحدهای ایلیاتی
    • ۳.۱ باب
    • ۳.۲ طایفه
    • ۳.۳ تیره
    • ۳.۴ تش
    • ۳.۵ اولاد
    • ۳.۶ مال
  • ۴ جستارهای وابسته
  • ۵ پانویس
  • ۶ منابع

تقسیمات طایفه‌ای

همانطور که پیشتر گفته شد، ایل بختیاری به دو شاخه اصلی؛ هفت‌لنگ و چهارلنگ تقسیم می‌شود. شاخه هفت‌لنگ از ۴ باب (رده) تشکیل شده است که عبارتند ار: بابادی، دورکی، بهداروند و دینارانی. شاخه چهارلنگ نیز از ۵ باب (که در گذشته بزرگ طایفه خوانده می‌شدند) که شامل: محمود صالح، زلکی، میوند، موگویی و کیانرسی می‌باشد.[۸]

هفت‌لنگ

شاخه هفت لنگ شامل چهار باب می‌باشد که عبارتند از:

  • بابادی
  • دورکی
  • بهداروند
  • دینارانی

بابادی (باوادی)

بابادی، به طایفه‌های زیر تقسیم می‌شود:

  • بابادی
  • شهنی
  • راکی
  • گله
  • آرپناهی
  • نصیر
  • گمار
  • پبدنی
  • مُلمُلی
  • شیخ رباط
  • مَدملیل
  • سادات شاه ابوالقاسم

دورکی

دورکی، به طایفه‌های زیر تقسیم می‌شود:

  • زراسوند
  • الاسوند (علاسوند)
  • چهاربری
  • موری
  • اسیوند
  • گندلی
  • آسترکی[۹]
  • بابااحمدی
  • عرب کمری
  • شهیونی
  • سادات صالح ابراهیم

بهداروند (بیداروند یا بختیاروند)

بهداروند، یا بیداروند به طایفه‌های زیر تقسیم می‌شود:

  • بهداروند
  • علاءالدین‌وند
  • منجزی
  • مقام رگی
  • بلیوند
  • عالی جمالی
  • مش مرداسی
  • گـُندایی
  • فـِرگنی
  • جانکی سردسیر
  • دیناشی
  • اَسنـَکی
  • للری
  • شیخ احمد بلد
  • عرب کمری
  • کیارسی[۱۰]

دینارانی (دینارونی)

دینارانی، یا دینارونی به طایفه‌های زیر تقسیم می‌شود:

  • اورک
  • شالو
  • عالی محمودی
  • نوروزی
  • بویری
  • لجمیر اورک
  • گوروئی
  • سهید
  • سرقلی
  • سادات سلطان ابراهیم

چهارلنگ

شاخه چهارلنگ شامل پنج باب می‌باشد، که عبارتند از:

  • محمود صالح
  • زلکی
  • میوند
  • موگویی
  • کیانرسی

محمود صالح (مَمصالح)

محمود صالح، به طایفه‌های زیر تقسیم می‌شود:

  • محمود صالح
  • ممزایی
  • کوتوکی
  • هارونی
  • جمالوند
  • چهاربُری
  • موزرمونی
  • ایسپره
  • آرپناهـی
  • شیخ سلیمان احمد
  • دودانگه
  • شیخ برهان عالی
  • فرخ‌وند
  • سادات عبداللهی

زلکی (زلقی)

زلکی، به طایفه‌های زیر تقسیم می‌شود:

  • هزارسی
  • جاوند
  • دوزنی
  • میان جایی
  • آریاسی
  • وندوند گری
  • بلفایی
  • دره کایدی
  • ابراهیم وند
  • چهار طایفه
  • سادات احمدی

میوند (ممی وند)

میوند، به طایفه‌های زیر تقسیم می‌شود:

  • بساک
  • پولادوند
  • ایسوند
  • عبدالوند
  • حاجی‌وند
  • سالاروند

موگویی (موگهی)

موگویی، به طایفه‌های زیر تقسیم می‌شود:

  • خواجه موگویی
  • سله چیوایی
  • سرلک
  • شیخ سعید
  • پیرگویی
  • حونه خویی
  • شمسی موگویی
  • حسامی
  • شیخ صالح کوتاه
  • شیاس
  • محمدوند
  • دویستی
  • کیماسی
  • مهدور
  • شیرازی

کیانرسی (کِنـِرسی)

کیانرسی، به طایفه‌های زیر تقسیم می‌شود:

  • آل خورشید
  • حموله
  • باورساد
  • کهیش
  • مکوندی
  • زنگنه
  • برون
  • جانکی گرمسیر
  • پاپا جعفری
  • محمد جعفری
  • هرکـُل
  • تمبی
  • گل‌گیری
  • غریب وند
  • استکی
  • بوربورون
  • عالی جعفری
  • شیخ شاه منگشت
  • گشتیل
  • سادات صالحی
  • عالی‌وند
  • سادات بویری
  • ممبینی

نحوه پیدایش تقسیمات

در گذشته، گردش حکومت سنّتی ایلیاتی به‌وسیله مالیات سرانه‌ای بوده‌است، که از دامداران می‌گرفتند و اقتصادِ حکومت خان‌ها بر اساس همینمالیات بود. این مالیات بر اساس میزان تولید فرآورده‌های دامی به نوع مراتع و وسعت آن و شمار دام و شمار نفراتی که در ایل، قدرت کارایی در امر تولید دام و پرورش آن را داشته‌اند، بستگی داشته‌است.

همه بختیاری از لحاظ گرفتن مالیات به دو بخش عمده تقسیم می‌شد: از یک بخش که دام زیادتر و مراتع بهتر داشته‌اند، مالیات بیشتری دریافت می‌شد و از بخش دیگر مالیاتِ کمتر. واحد گرفتن مالیاتِ دامی در ایل، بر حسب مادیان تعیین می‌شد. برای هر رأس مادیان، سالانه مقداری پول، ۳۰–۱۰ ریال؛ به معیار آن زمان دریافت می‌کردند.

جدول اخذ مالیات چهارلنگ‌ها، به شرح زیر بوده است:

یک رأس مادیان یک رأس (۴ لنگ) مادیان ۱۰ریال مالیات
چهار رأس گاو یک رأس (۴ لنگ) مادیان ۱۰ ریال مالیات

چون یک رأس مادیان، برابر واحد گرفتن مالیات دامی به معنی چهار لِنگ (چهار پا) محسوب می‌شده، افراد این منطقه که مشمول پرداخت این نوع مالیات بودند، به چهارلنگ معروف شدند.

گروه دیگر، که قدرت مالی بیشتر داشتند، مقدار مالیات را به اندازه هفت لِنگ مادیان، یعنی ۲ رأس مادیان (=هشت لنگ)، منهای یک لِنگ، یعنی هفت لنگ مادیان می‌داده‌اند. روی این اصل، مردم این منطقه، به نام هفت لنگ معروف شدند.

یک رأس مادیان + ۳ لنگ مادیان ۷ لنگ مادیان ۱۷/۵ریال مالیات
هفت رأس گاو یک رأس مادیان ۱۰ ریال مالیات

جدول اخذ مالیات هفت لنگ‌ها، به شرح زیر بوده‌است:

یک مادیان = ۱۰ریال مالیات


در مورد همین مالیات گرفتن، خان‌ها به دلایل سیاسی در خود ایل و نزدیکی و دوری طایفه‌ها به خان‌ها، بین طوایف فرق می‌گذاشتند و به بعضی‌ها امتیازاتی می‌دادند. گرفتن مالیات توسط کلانتران ایل انجام می‌گرفت و در عوض خود این کلانتران از پرداخت مالیات معاف بودند.

واحدهای ایلیاتی

باب

باب، پسوندی است که مفهوم پیوستگی و همبستگی طایفه‌ها را می‌رساند و یادآور دورانی است، که قدرت مرکزی، ضعیف و قدرت‌های محلی نیرومند بوده‌اند.

طایفه

در نمودار سازمانی ایل بختیاری، طایفه در واقع اولین تفکیک‌کننده اصلی خانوادگی و فامیلی، محسوب می‌شود. بدین معنی که افراد یک طایفه به نوعی با یکدیگر نسبت خانوادگی اصلی و فرعی دارند.

تیره

تش

در طوایف بختیاری هر تیره، به چند تش تقسیم می‌گردد. تَش واحدی است ذهنی، چون در یک لحظه زمانی، شاخه‌های مختلف آن، که به اولاد شهرت دارند، قابل رؤیت نیستند.[مبهم] سرپرستی هر تَش را فرد کاردان و فعال، از همان تَش به‌عهده دارد، که به ریش‌سفید مشهور است.

معمولاً ریش‌سفیدان، افراد پخته و کاردانی هستند، که از طرفی رتق و فتق امور اجتماعی تَش، به‌عهده آنها است و از طرف دیگر، رابط بین کدخدایان و کلانتران بوده و اجرای امور سیاسی تَش نیز بر عهده آنها است. خانوارهای یک تَش، همه با هم خویشاوند نزدیک بوده و دارای نیای مشترک می‌باشند.

اولاد

در تقسیمات سنتی عشایر بختیاری، هر تَش به چند اولاد تقسیم می‌گردد، که در گویش بختیاری، بدان کُربَو (پسر و پدر) نیز می‌گویند. هر اولاد از حدود ده‌ها خانوار تشکیل می‌گردد و بطور متوسط هر خانوار، داری یک بُهُون (سیاه چادر) است، که واحد مسکونی عشایر بختیاری به حساب می‌آید.[۱۱]

در جوامع سنتی ایلی، معمولاً تمامی ساکنین ده، از یک اولاد می‌باشند و امکان دارد عده‌ای به عنوان وابسته، در کنار آن‌ها و با اجازهٔ آن‌ها و برای آن‌ها فعالیت نموده و سال‌ها زندگی وابسته خود را ادامه دهند.

مال

مال، از نظر ساخت سنّتی، اولاد آخرین ردّه تقسیم ایلی در عشایر بختیاری است، که اجزاء آن، به خانوار می‌رسد.[مبهم]

در مجموع، ایل بختیاری با توجه به تقسیمات درونی به دو دسته بزرگ هفت لنگ و چهارلنگ تقسیم می‌گردد، که هر دسته را ایل می‌نامند. اگر هر یک از این دسته‌ها را ایل جداگانه‌ای بدانیم، هر یک از آن‌ها به چند باب و هر باب، به چندین طایفه بزرگ تقسیم می‌گردد و سپس هر طایفه، خود به چندینتیره و هر تیره، به چند تَش و هر تَش، به تعدادی اولاد و هر اولاد، به چندین و چند کُربو و هر کُربَو، به تعداد زیادی خانوار تقسیم می‌گردد.

واحد مسکونی خانوار عشایری، سیاه چادر و چند خانوار که در کنار هم، در سیاه چادرها زندگی می‌کنند، یک مال را تشکیل می‌دهند. در گویش بختیاری، سیاه چادرها را بُهون نیز می‌نامند.

جستارهای وابسته

مردم بختیاری

  • هفت‌لنگ
  • چهارلنگ

پانویس

  1. پرش به بالا . http://www.encyclopaediaislamica.com/madkhal2.php?sid=660.
  2. پرش به بالا Carl Skutsch. «Encyclopedia of the World’s Minorities page.176».
  3. پرش به بالا مهرزاد قنبری سردار اکبری. سرگذشت ایل چهارلنگ
  4. پرش به بالا «BAḴTĪĀRĪ TRIBE». Encyclopaedia Iranica. بازبینی‌شده در ۸ ژانویه ۲۰۱۴.
  5. پرش به بالا «بختیاری». دانشنامه جهان اسلام. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در ۸ دسامبر ۲۰۱۲. بازبینی‌شده در ۲۹ دی ۱۳۹۰.
  6. پرش به بالا > نتایج تفصیلی ایلی سرشماری اجتماعی اقتصادی عشایر کوچنده ۱۳۸۷
  7. پرش به بالا «Bakhtyārī». دانشنامه بریتانیکا. بازبینی‌شده در ۳-۲۵-۲۰۱۴.
  8. پرش به بالا «نمودار اجتماعی طوایف بختیاری». دانشنامه ایرانیکا.
  9. پرش به بالا «ĀSTARKĪ – Iranica». ۲۰۱۱٫
  10. پرش به بالا «Iran Almanac and the Book of Facts». Echo of Iran، ۱۹۷۰٫
  11. پرش به بالا Arash Khazen. «Tribes and Empire on the Margins of Nineteenth-Century Iran p.22». دانشگاه واشینگتن، ۲۰۰۹. بازبینی‌شده در ۲۰۱۴.

منابع

  • لسان‌السلطنه سپهر، عبدالحسین و سردار اسعد بختیاری. تاریخ بختیاری
  • حسین ابراهیمی ناغانی. «اسامی طوایف و شعب ایل بختیاری». وب‌گاه انسان‌شناسی و فرهنگ، ۲ اسفند ۱۳۸۸.

TAVAJOO

نوشته شده توسط مدير سايت در شنبه, ۲۶ اسفند ۱۳۹۱ ساعت ۶:۰۵ ب.ظ

۹ نظر

نظر -49 - 0 از 9اولین« قبل بعد  » آخرین 
  1. +1

    فامیلش شهرویی.شما میدونین شهرویی که خودتون اسم بردین کجاها زندگی میکنن؟اخه اینا تو بهبهان زندگی میکنن.لطفا همینجا جواب بدین

    [پاسخ]

  2. 0

    با سلام در مورد تقسیم بندی تیره بسحاق اشتباه شده که همه از اون پیروی میکنند اگه صلاح میدونین اصلاحیه و دقیق اون رو براتون بفرستم

    [پاسخ]

  3. 0

    با سلام :
    ۱-طایفه احمد محمودی زیر مجموعه گله نیست بلکه زیر مجموعه بابادی است
    ۲-تیره گندزلو زیر مجموعه بهداروند می باشد که نوشته نشده است

    [پاسخ]

  4. 0

    طایفه مشایخ بختیاری و چهرازی بختیاری ک دورکی باب هستن را ننوشته اید

    [پاسخ]

  5. 0

    با سلام
    طایفه مشایخ بختیاری و چهرازی بختیاری ک دورکی باب هستن را ننوشته اید
    موفق باشید

    [پاسخ]

  6. 0

    با سلام و تشکر زیادبه عزیزان دلسوز ایل .. نکته ای بود که خواستم متذکر شوم و ان این است که نام بعضی از طوایف برده نشده از جمله حموله بابادی شیخ احمد بلد چهرازی و مشایخ..با سپاس

    [پاسخ]

  7. 0

    در تقسیم بندی ایل بهداروند. مشهدی مرداسی اشتباه میباشد. بلکه مش مرداسی درست است. و ده ناشی هم همینطور اشتباه میباشد، دهناشی درست میباشد. و همچنین طایفه مقام رگی یکی از طوایف ایل بهداروند میباشد.

    [پاسخ]

  8. 0

    بختیاروند یا بهداروند یکی از ایل های هفت لنگ میباشد. که در بین مردم بهداروند بیشتر شناخته شده میباشد. 

    [پاسخ]

  9. 0

    در تقسیمات طایفه احمدمحمودی در ایل بابادی قید نشده .این تقسیم بندی توسط بهرامی استرکی به طور کامل قید شده است .

    [پاسخ]

    hasanbahraminiadashtaki پاسخ در تاريخ مرداد ۲۶ام, ۱۳۹۴ ۲:۱۷ ب.ظ:

    Comment ranked below threshold. It may be inappropriate or offensive. Click here to view it

    [پاسخ]

نظر -49 - 0 از 9اولین« قبل بعد  » آخرین 

دیدگاه

Time limit is exhausted. Please reload CAPTCHA.