جاذبه های گردشگری دشتک بختیاری

جاذبه های گردشگری دشتک بختیاری

dashtak az chendar baalaa

الف: آثار باستانی و تاریخی دشتک

    در منطقه دشتک آثار باستانی و تاریخی متعددی از دوره های مختلف تاریخی وجود دارد که بیانگر قدمت تاریخی بسیار طولانی این منطقه است این آثار عمدتاٌ شامل موارد زیر است:

۱- بردگوری های متعدد از جمله بردگوری منحصر به فرد در شمال دشتک و سرپیر

۲- غارهای باستانی و برج های سنگی معروف به توا کافرون، تپه های باستانی و آثار سنگی  دیگر

۳-  چنارهای کهنسال ۵۰۰ ساله در وسط و شمال دشتک

۴- بناهای تاریخی از دوره قاجاریه از جمله حمام تاریخی

۵- مجموعه تاریخی امامزاده خاتون حلب سرپیر

 ب: مناطق گردشگری و جاذبه های طبیعی و دیدنی

۱-  کناره های زیبای دو رودخانه دشتک و پل های قدیمی

۲-  مجموعه تفریحی آسیاب پیر و دره گرم دشتک

۳-  مجموعه تفریحی چندار بالا در شمال شرقی دشتک

۴- مجموعه تفریحی دره باغ و باغستانهای اطراف آن

۵-  مجموعه زیارتی سیاحتی امامزاده خاتون حلب سرپیر

۶-  منطقه تفریحی چشمه حاجت در سرپیر

۷-  چشمه ساران فراوان دردره ها و دامنه کوههای اطراف دشتک

۸-  مناظر زیبای دامنه کوهساران بلند منطقه دشتک

۹-  طبیعت دره شور دشتک و چشمه ها و غارهای آن

۱۰-  باغستانهای شمال، جنوب و غرب  دشتک

۱۱- مجموعه تفریحی چشمه بی سیاکی در شمال شرقی دشتک

۱۲ـ مناظر طبیعی دیگر با چشم اندازهای زیبا  و……

     در حال حاضر اغلب این آثار و اماکن گردشگری زیبا از جاده دسترسی مناسب برخوردار نیستند و به صورت مناسب برای استفاده عموم آماده سازی نشده اند و بعضا با تصرف و تخریب غیر اصولی مواجه هستند که امیدواریم شهرداری و شورای شهر با همکاری مردم در این خصوص اقدامات اساسی به عمل آورد.  در ادامه به تفصیل در خصوص ویژگی های آثار تاریخی و گردشگری بحث خواهیم کرد. 

 الف : آثار تاریخی و باستانی دشتک

۱ـ برد گَوری ها:

      بردگوری ها (سنگ گبری) آثار باستانی مربوط به دوران پیش از اسلام در زمان ایران باستان است. گبری فرقه ای از زرتشت بود. این آثار سنگی را برای گذاشتن استخوان مردگان  در آن پدید آوردند به همین دلیل به این آثار سنگی در فرهنگ باستان استودان(استخوان دان) گفته اند. این سازه ها را مربوط به دوران مادها تا پایان ساسانیان دانسته اند اما بنا به گفته برخی کارشناسان بردگوری ها اغلب مربوط به دوران هخامنشیان است. در جای جای سرزمین بختیاری از این بردگوری ها مشاهده می شود در دشتک و سرپیر نیز چند نمونه بردگوری وجود دارد از جمله بردگوری منحصر به فرد با شکل کروی خاص در شمال دشتک که به آن در اصطلاح محلی برد سیلا (سنگ سوراخ) می گویند

    این بردگوری صخره ای بزرگ و تقریباٌ کروی شکل به ارتفاع ۲ متر و قطر ۷ متر  است که چندین اتاقک سنگی در درون آن ایجاد کردند و در درون آن به طرز دقیق و با شکوهی، با تراشیدن سنگ و کنده کاری در دل آن چندین اتاقک یا دخمه سنگی بیضی شکل ایجاد کردند که تقریباٌ هم اندازه و به وسیله ایجاد دریجه های سنگی با هم ارتباط دارند دریچه یا درب ورودی هر اتاقک تقریباٌ نیم متر در نیم متر است که یک نفر می تواند به صورت خمیده از طریق آن وارد اتاقک ها شود فضای هر اتاقک حدود یک متر مربع است قدما معتقد بودند زمانی که امامزاده مورد تعقیب دشمنان بود از این سنگ عبور کرده واین اتاقک ها با آن معجزه ایجاد شدند.

    در کوه های شمال سرپیر در دل کوه و در جنوب دشتک نزدیک دشت چات بردگوری های دیگری وجود دارد از دیگر آثار سنگی دشتک صخره ای معروف به اشگفت مرادی(غار برآوردن مرادها)، است که در قسمت شمال شرقی دشتک قرار است این اثر مثلثی شکل به ارتفاع۳ متر و فضای داخلی ۲ متر مربع که به نظر می رسد درون آن به دست افراد بشر تراشیده شده است. مردم محلی از قدیم الایام با تقدس قائل شدن برای آن درون آن شمع روشن می کردند

۲ـ توا کافرون و غارهای باستانی:

      آثاری با سنگ و ساروج در میان کوه های مشرف بر رودخانه دره گرم  در غرب دشتک و در ارتفاع بسیار زیاد وجود دارد که از سنگ  وساروج ساخته شده اند که در اصطلاح محلی به آن ها «توا کافرون» (خانه های کافران) می گویند این آثار با توجه به شکل و شمایل آن ها و نوع ملاط به کار رفته در آنها (ساروج) و مشابهت با آثار دیگر از جمله قلعه ها و برج های اسماعیلیان به احتمال زیاد قدمت ۸۰۰ ساله دارند و مربوط به دوره سلجوقیان است

   سنگ های بزرگی برای ساختن آن ها به کار رفته است و پنجره ای در وسط آن ها دیده می شود که به نظر می رسد برای در امان ماندن از دشمنان در آن ارتفاع سخت ساخته شده اند به گونه ای که در حال حال حاضر صعود و دسترسی به آن به سختی صورت می گیرد احتمالاٌ در آن روزگار سطح خاک در دامنه کوه بالاتر بوده و صعود به آن آسانتر بود اما بعدها به دلیل فرسایش خاک به سوی بستر رودخانه پای آن خالی گشته و با گذشت سالیان زیاد به صورت پرتگاه در آمده است بر اساس گفته های محلی در گذشته اشیاء باستانی زیادی شامل شمشیر، خنجر، کوزه، ظروف فلزی و… در این محل یافت شده است به گفته برخی بزرگان دشتک در زمانهای قدیم در هنگام جنگ و درگیری بعضی از مردم برای در امان ماندن از هجوم دشمن به اینجا پناه می آوردند. همچنین در مناطق و کوه های اطراف دشتک تپه ها و غارهای باستانی متعددی وجود دارد.

آثار سنگی و قبرستان های قدیمی

     در چند نقطه از دشتک و اطراف آن و زمین چات قبرستان های بسیار قدیمی کشف شده که سنگ قبر های خاص مربوط به دوره های مختلف تاریخی در آن ها بکار رفته است. اشیا تاریخی نیز از درون این گورها کشف گردیده که متاٌسفانه اغلب تخریب شده و در جهت حفظ آنها اقدامی صورت نگرفته، بقایایی از آن ها وجود دارد. قدمت قبرستان های فعلی دشتک نیز حدود ۴۰۰ سال قبل است تاریخ سنگ نوشته برخی قبرها از قدمت آن ها حکایت دارد سنگ نوشته هایی مزین به آیات قرانی با خطوط ثلث و نسخ یافت شده است. اشیا و آثار کشف شده معمولاٌ توسط سودجویان به غارت رفته، اگر این آثار حفظ می شدند مجموعه ای ارزشمند برای تاریخ این سرزمین بود. آثار سنگی تاریخی از جمله شیرهای سنگی و سنگ های روغن کشی از جمله دیگر آثار تاریخی در این منطقه است.۱

ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

۱ـ عبدالعلی خسروی، در انتظار سپیده دمان، اصفهان، انتشارات شهسواری، ۱۳۸۴ (مقاله دشتک دیرینه دیار بختیاری) ص ۱۴۸ الی ۱۵۶ 

۳ـ چنارهای کهنسال دشتک :

   در دشتک چنار های عظیمی با قدمت تقریبی ۵۰۰ ساله وجود دارد که این درختان علاوه بر اثبات قدمت و سابقه طولانی زندگی در این سرزمین، بر شکوه و زیبایی آن نیز افزوده اند. در وسط روستا دو چنار کهنسال در کنار هم ، سایه افکن زیبایی را به وجود آوردند که در جلو مسجد جامع دشتک، به سوی آسمان سر بر آسمان افراشته اند از دیر باز دشتک را با نشانه این چنار که از فاصله زیاد دور نمای آن پیدا بود می شناختند.  متاسفانه هم اکنون بر اثر بی توجهی بنیاد مسکن و نا آگاهی قسمتی از این چنار پر ارزش از بین رفته است. زنده یاد پژمان بختیاری در خاطرات خود از این چنار و مسجد یاد کرده است چنارها سایبان بزرگ مردم و رهگذران و محل تجمع آن ها خصوصاٌ در مراسم و یا ایام خاص بوده است و سکوی ساخته شده در زیر آن، محل استراحت مردم و رهگذران و مسافران بوده است.در گذشته های دور در تابستان ها سکوی زیر چنار محل کلاس درس مکتبداران دشتک بود.

چندار بالا:

    مجموعه ای دیگر از چنارهای کهنسال درشمال شرقی دشتک وجود دارد که در کنار هم به صورت با شکوهی فضایی بزرگ و مدوری را، با سایبان گسترده پدید آورده است . مکانی زیبا، آرام و روح نوازی برای استراحت، تفریح و تفکر در خلقت خداوندگار یکتاست. که امیدواریم در آینده با آماده سازی مناسب به مکانی تفریحی و تاریخی تبدیل شود.  به دلیل اینکه مردم اعتقاد داشتند که این چنارها به دست مبارک «امامزاده خاتون حلب» در مسیر گذر خود به سرپیر کاشته شده است، برای آن احترام و تقدس فراوانی قائل بودند. و روزهای سه شنبه هر هفته برای پختن نذری زنان و دختران در زیر این چنارها جمع می شدند و شمع روشن می کردند و آنرا به یاد (خاتون حلب) زیارت می کردند.

۴ـ آثاری از دوران قاجاریه در دشتک:

   در دوره قاجاریه از حدود سال ۱۲۰۰ هجری قمری به بعد، خوانین دشتک، بناهایی را احداث کردند، از جمله «قلعه خان، حمام و مسجد» که در زمان «نجف خان» جد پژمان بختیاری احداث شده اند. این مجموعه در مرکز دشتک روبروی چنار ساخته شده بود. بنا به نوشته پژمان بختیاری عمارت و قلعه بزرگ خان، به طول یکصدمتر و دارای برج های متعدد بود و در پشت آن باغ بسیار بزرگی قرار داشت.۱ مسجدخان در ضلع شمالی قلعه روبروی چنار واقع بود و حمام نیز در ضلع جنوبی قلعه ساخته شده بود. قلعه خان سالها قبل از انقلاب (اواخر قاجاریه یا اوایل دوره رضاشاه) تخریب شد و مسجد نیز در دوره بعد توسط آبندر الیاسی بازسازی شد و در دهه ۱۳۶۰ نیز نمای قدیمی آن تخریب شده و توسط شورای محل تجدید بنا گردید و هم اکنون در کنار چنار بزرگ وسط دشتک قرار دارد. بنای تاریخی حمام با قدمت بیش از ۱۵۰ سال که داری ساخت آجری، باسقف گنبدی و بسیار مقاوم ساخته شده و یکی از قدیمی ترین حمام های تاریخی استان به شمار می رود، در بخش مرکزی دشتک پایین تر از خیابان اصلی در زمینی به مساحت حدودا ۵۰۰ متر مربع هنوز پابرجاست.

۵ـ مجموعه زیارتی و تاریخی سرپیر:

   روستای زیبای سرپیر، در شمال دشتک با فاصله ی کوتاه دو ـ سه کیلومتری قرار دارد. سرپیر نیز مانند دشتک پیشینه ی تاریخی طولانی دارد و به دلیل جایگاه تاریخی و مرقد خاتون حلب همواره در طول تاریخ رونق زندگی داشته است و آثار متعدد تاریخی در آن مشاهده می شود.  و به دلیل ارتباط نزدیک با دشتک و اشتراک در آب و خاک، ازدواج و نسبت های فامیلی با مردم دشتک قرابت زیادی دارند. راهی پر پیچ و خم و با شیب تند دشتک و سرپیر را به هم متصل می کند و تپه بزرگ پهنا کل بین آنهاست سرپیر در میان دره سرسبز و زیبایی که باغ ها و انبوهی از درختان و بوته های وحشی آن را در بر گرفته اند و در کنار تپه کوچکی در وسط دره پای کوه بزرگ احمد لیوه واقع است.  چشم انداز سرپیر، بویژه در بهاران مانند «تابلوی زیبایی» است که نقاش طبیعت خلق کرده است و امامزاده خاتون حلب «نگینی در دل کوهستان بختیاری» است. سرپیر در فضایی آرام و دلپذیر، با طراوت دل انگیز طبیعت و کوهساران با شکوه، در کنار آرامگاه مقدس و مطهر امامزاده حلیمه خاتون معروف: «خاتون حلب» جای دارد.

بنای تاریخی امامزاده «خاتون حلب»:

     زیارتگاه مقدس امامزاده حلیمه خاتون مشهور به «خاتون حلب/ خاتی نَحلَو» از نوادگان حضرت امام موسی کاظم (ع) که بنای ابتدایی آن سنگی و مدور بوده و احتمالاً در دوره اسلامی(قرن سوم به بعد) در این مکان احداث شده و در دوره های بعد، دوره ایلخانان یا صفویه بازسازی شده و بنای فعلی آن در دوران قاجار توسط «باقرخان فرزند رضاقلی خان ایلبیگی» احداث گردید. البته سرداب ساختمان که در زیر بنا واقع شده است احتمالا به دوره ایران باستان باز می گردد. ساختمان امامزاده در سال ۱۳۸۹ توسط اداره کل میراث فرهنگی و گردشگری استان دوباره تعمیر و بازسازی گردید. آثار تاریخی امامزاده شامل بنای تاریخی، شیرهای سنگی تاریخی و اشیاء تاریخی داخل امامزاده که متأسفانه اغلب توسط سودجویان تاراج شده است.

    حرم «خاتون حلب» هر ساله پذیرای انبوه مشتاقان و شیفتگان اهل بیت(ع) است به ویژه در ایام محرم و روزهای تاسوعا و عاشورا که اکثر مردم دشتک و عده ای از مناطق اطراف و حتی شهرهای مختلف برای زیارت و شرکت در این آیین به یاد ماندنی در کنار این مرقد مطهر گرد هم می آیند در حالی که علم های بزرگی در پیشاپیش عزاداران به حرکت در می آیند و دسته های سینه زنی و زنجیر زنی مسیر دشتک تا سرپیر را پیاده می پیمایند حرم این امامزاده در طول قرن های متمادی مأمن و مرجع مردم معتقد و با صفای بختیاری بوده است. آئین با شکوه عاشورای دشتک و سرپیر به همراه برافراشتن علم های چوبی می تواند در فهرست آثار معنوی قرار گیرد.

     آب و هوای پاک و چشم اندازهای سرپیر و فضای معنوی مرقد خاتون حلب به زیارت کنندگان آرامش دل انگیزی می بخشد و دل ها را تا فراسوی امید و آرزوهای بلند می کشاند و دعایی و زیارتی که شاید غمهای مردمان خسته را به نسیم بهاران  می سپارد. در سند تاریخی دشتک به سال ۱۳۱۷ ه.ق (دوره صفویه) به سرپیر با نام «املاک وقفه خاتون حلب» اشاره شده است و چنین بر می آید که در آن دوران دهکده و آرامگاه خاتون حلب برپا بوده است. قبر «علی صالح خان بختیاری» سردار سپاه نادر شاه و فاتح قلعه قندهار در کنار این امامزاده قرار دارد.  همچنین قبور برخی بزرگان و خوانین از قدیم الایام در این مکان یا در محل «کفت سرپیر» قرار دارد.

    آثاری از دوران باستان از جمله برد گوری ها و بقایایی از آتشکده یا معبد آناهیتا که مشخصه دوران هخامنشیان تا ساسانیان است در این سرپیر مشاهده می شود همچنین آثار تاریخی دیگری از جمله بردگوری ها، شمشیربر، و… وجود دارد. اثر سنگی که در اصطلاح محلی به آن شمشیر بر می گویند به نظر می رسد جوی آب سنگی ست که توسط مردمان قدیم احداث شده است و در میان صخره ای بلند و پرتگاه خطرناک به صورت گذر گاه باریک ایجاد شده است و عبور از آن دشوار است و داستانی در مورد آن است که باید از بگذریم! بی اساس است! قبرستان های تاریخی از دوران های مختلف و سنگ قبور تاریخی از بزرگان بختیاری نیز در اطراف امامزاده و سرپیر وجود دارد

    (متن زیر در مورخه ۲۵ بهمن سال ۱۳۸۳ در «روزنامه جام جم» چاپ شده است و به دلیل اینکه توصیفی نسبتا دقیق از بنای قدیمی امامزاده ارائه کرده است. در اینجا آورده می شود)

امامزاده حلیمه خاتون، نگینی در دل کوهستان

معماری امامزاده

      بنای امامزاده در میان روستای سرپیر بر روی یک بلندی قراردارد که به قول مردم مدفن حلیمه خاتون می باشد. بنای امامزاده شامل یک حرم، رواق، راهروها و سردآبی کوچک است. مصالح این بنا از آجر، سنگ وملات گچوگل است.فرم بیرونی امامزاده به شکل چهار گوش است که حرم بنا در ضلع شمالی قرار دارد. رواق امامزاده اطاقی است مستطیل شکل به ابعاد۶*۵ متر که دارای سقفی طاق و چشمه ای(به روش بومی) است و ورودی آن از جهت شرق است وضلع غربی آن به حرم راه دارد. در اضلاع شمالی وجنوب آن دو ورودی قرینه به عرض یک متربه راهرو ها تعبیه شده است که دارای پنج طاقچه بزرگ وکوچک که عمق می باشد. راهروهای چپ و راست رواق دارای دو ورودی از جهت شرق می باشند. طول راهرو سمت راست۶ مترو عرض۱۷۰سانتی متر است که با پیچی سی درجه به حرم ختم می شود. پوشش این راهرو نیز طاق وچشمه (به روش بومی) است و دارای چهار طاقچه کوچک می باشد که درونشان شمع روشن می کنند. معماری و ابعاد راهرو سمت چپ همانند سمت راست است با پنج طاقچه کم عمق در انتهای آن دری کوچک وجود دارد که با هفت پله به عرض یک متر به درون سرداب امامزاده ختم  می شود.

     سرداب امامزاده به ابعاد۴*۴ متر است و ارتفاع آن ۱۳۰ سانتی متر می باشد. فرم آن هشت ضلعی است که در چهار جهت آن چهار طاقچه کوچک با قوس بین جهت روشن کردن شمع تعبیه شده است. کف این سرداب سکویی مستطیل شکل با دو ستون مستطیل و میان تهی دیده می شود. که گهواره ای چوبی بر روی آن قراردارد. در قسمت فوقانی سکو حفره ای وجود دارد که مردم از طریق این حفره خاک درون سکو را خارج کرده… فرم درونی حرم نیز هشت ضلعی است که در ضلع شرقی سمت راست به ترتیب ورودی رواق به حرم و راهرو سمت راست به حرم قرار دارند و در ضلع سمت چپ ورودی رواق به حرم طاقچه ای تعبیه شده است.

    در سایر اضلاع، طاق نماهایی کم عمق با قوس بین وجود دارد. گنبد بنا به کمک۱۲طاق بندی کوچک. باقوس بین برروی فرم هشت ضلعی حرم ساخته شده است. در زیر گنبد محجری چوبی ومشبک دیده می شود که در زیر آن سکوی سرداب قرار گرفته است. کف تمامی بنا به جز سرداب موزاییک فرش می باشند و سطح دیوار ها گچ اندود است. در جلوی جبهه شرقی بنا حیاط کوچکی وجود دارد. نمای این جبهه پلاستر شسته و تمامی درها آهنی است. پوشش گنبد ورق وساقه گنبددارای کاشی کاری ساده وکتیبه دار می باشد. این امامزاده تنها بنای سردابی استان است که دارای تاریخی ایلخانی است ودر دوره های بعد مرمت شد. نمونه ای از این مرمت ها درکتیبه ای سنگی به تاریخ ۱۳۳۲ در بالای ورودی رواق به حرم ذکر شده است..۱

ادامه دارد… (مناطق و جاذبه های گردشگری در پست بعدی)

ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

۱ـ روزنامه جام جم ، شماره ۱۳۶۹ ضمیمه، ویژه نامه چهارمحال و بختیاری، مورخه ۲۵/۱۱/۱۳۸۳

(منبع: کتاب تاریخ دشتک نوشته رضا بهرامی دشتکی(منتشر نشده)

 

  

نوشته شده توسط مدير سايت در شنبه, ۰۲ دی ۱۳۹۱ ساعت ۱۰:۱۸ ب٫ظ

۳ نظر

نظر -49 - 0 از 3اولین« قبل بعد  » آخرین 
  1. 0

    باسلام
    دشتک فقط همین برد سیلا رو داره؟!!!
    جاهای دیدنی دشتک رو معرفی کنید با عکس و اسم و تاریخچه و جذابیت هاش
    مثلا الان که برد سیلا رو گذاشتین به این نکته هم اشاره کنید که بردسیلا در گذشته به چه دردی میخورده که بختیاری ها سنگ رو سوراخ می کردن
    ممنون

    [پاسخ]

  2. 0

    جالب بود برای ما هم توضیح بدید !؟

    [پاسخ]

  3. +1

    kheali khobe ke 2bare rah andazi shod,mer30

    [پاسخ]

نظر -49 - 0 از 3اولین« قبل بعد  » آخرین 

دیدگاه


+ 4 = 11